Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay, với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã lên cơn. Điều đáng nói, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu người dân xử trí đúng và tiêm vắc xin kịp thời sau khi bị động vật cắn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự chủ quan vẫn còn tồn tại, để lại những hậu quả đau lòng.
Theo số liệu ghi nhận tại Tây Ninh, trong giai đoạn 2017–2025, mỗi năm tỉnh đều ghi nhận ca mắc và tử vong do bệnh dại, có năm số ca tăng cao đột biến. Riêng năm 2024 ghi nhận 8 ca mắc và 8 ca tử vong; năm 2025 ghi nhận 7 ca và cả 7 trường hợp đều không qua khỏi. Những con số này cho thấy bệnh dại chưa bao giờ là câu chuyện cũ, nhất là trong điều kiện thời tiết nắng nóng, thuận lợi cho bệnh dại trên động vật phát triển.
Chó thả rông tiềm ẩn nguy cơ bệnh dại, người dân không được chủ quan với bất kỳ vết cắn, cào nào từ chó, mèo
Đầu năm 2026, tỉnh tiếp tục ghi nhận 1 trường hợp tử vong do bệnh dại tại xã Lương Hòa. Bệnh nhân bị chó chạy rông cắn vào gót chân khoảng 4 tháng trước khi phát bệnh. Sau khi bị cắn, người này chỉ ngâm vết thương trong rượu, không xử trí đúng cách và không đi tiêm vắc xin phòng dại dù được người nhà vận động. Khi xuất hiện các triệu chứng sợ nước, sợ gió, kích động, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng dại thể hung dữ và tử vong sau đó. Đây là lời cảnh báo rõ ràng về hậu quả của việc chủ quan khi bị chó cắn.
Không được xem nhẹ vết cắn nhỏ
Bệnh dại do vi rút dại gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết cắn, vết cào, liếm của chó, mèo hoặc động vật có vú mắc bệnh. Sau khi xâm nhập cơ thể, vi rút di chuyển theo dây thần kinh về não, gây viêm não cấp tính. Thời gian ủ bệnh có thể từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí lâu hơn tùy vị trí vết cắn và mức độ nhiễm vi rút.
Thực tế nhiều trường hợp tử vong do bệnh dại đều có điểm chung: không tiêm vắc xin sau phơi nhiễm. Bệnh nhân tại xã Lương Hòa chưa từng tiêm vắc xin hay huyết thanh phòng dại. Vết thương ban đầu được bệnh nhân chủ quan, cho là “không đáng lo” nên bỏ qua. Khi triệu chứng xuất hiện thì đã quá muộn.
Trước tình hình bệnh dại vẫn tiếp tục được ghi nhận, Sở Y tế đã ban hành văn bản yêu cầu các đơn vị chủ động tăng cường hoạt động phòng, chống bệnh dại, đảm bảo đủ vắc xin và huyết thanh kháng dại, tổ chức tiêm phòng và điều trị dự phòng đúng phác đồ cho người bị động vật cắn. Đồng thời, các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về mức độ nguy hiểm của bệnh dại và cách xử trí đúng khi bị chó, mèo cắn.
Chủ động phòng bệnh từ cộng đồng
Bệnh dại đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả, vì vậy người dân tuyệt đối không được chủ quan. Khi bị chó, mèo cắn, dù vết thương nhỏ, không chảy máu nhiều, vẫn phải xử trí đúng và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng. Không có bất kỳ phương pháp dân gian nào thay thế được vắc xin. Bên cạnh tiêm phòng cho người sau phơi nhiễm, việc tiêm vắc xin phòng dại cho chó, mèo nuôi là biện pháp quan trọng để cắt đứt nguồn lây. Chủ nuôi phải quản lý vật nuôi, không thả rông; khi phát hiện chó, mèo có biểu hiện bất thường như hung dữ, bỏ ăn, chảy nước dãi… cần báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc thú y để xử lý kịp thời.
Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật – Huỳnh Hữu Dũng cho biết, ngay sau khi bị chó, mèo cắn, cào hoặc liếm vào vùng da trầy xước, cần rửa vết thương ngay lập tức dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục ít nhất 15 phút. Sau đó, sát khuẩn bằng dung dịch i-ốt hoặc cồn 70 độ để giảm nguy cơ vi rút xâm nhập. Không đắp lá, không bôi thuốc dân gian, không ngâm rượu, không “lấy nọc” vì những biện pháp này không có tác dụng phòng bệnh dại và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Sau khi sơ cứu ban đầu, người bị phơi nhiễm phải đến ngay cơ sở y tế để được phân loại mức độ phơi nhiễm và chỉ định tiêm vắc xin phòng dại theo đúng phác đồ của Bộ Y tế.
Theo Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh dại giai đoạn 2022–2030, mục tiêu hướng đến là giảm số ca tử vong do bệnh dại trên người, tiến tới loại trừ bệnh dại vào năm 2030. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ngoài nỗ lực của ngành y tế và thú y, ý thức của từng người dân giữ vai trò quyết định. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp tử vong xảy ra ở người trưởng thành, có nhận thức đầy đủ nhưng vẫn chần chừ, ngại tiêm hoặc tin vào cách xử trí truyền miệng.
Bệnh dại không có thuốc điều trị đặc hiệu khi đã phát bệnh. Một khi các triệu chứng thần kinh xuất hiện như sợ nước, sợ gió, co giật, kích động… khả năng cứu sống gần như không còn. Vì vậy, tiêm vắc xin phòng dại sau phơi nhiễm là biện pháp duy nhất bảo vệ tính mạng. Mỗi người dân cần tự bảo vệ mình bằng những hành động cụ thể: tiêm phòng cho vật nuôi, quản lý chó mèo, xử trí đúng khi bị cắn và đến cơ sở y tế kịp thời.
Bệnh dại có thể phòng ngừa hiệu quả nếu xử trí đúng ngay sau khi bị chó, mèo cắn và tiêm vắc xin theo đúng phác đồ phòng dại của Bộ Y tế. Người dân không được chần chờ hay coi thường vết cắn dù nhỏ, bởi chỉ cần bỏ lỡ cơ hội tiêm vắc xin sau phơi nhiễm cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu chữa./.
Phạm Ngân
