Mấy ngày nay trước các thông tin dồn dập về virus Nipah đang bùng phát thành dịch tại Ấn Độ, mà vật truyền bệnh là Dơi khiến cho anh T.N.Q. ngụ xã Thạnh Hóa tỉnh Tây Ninh không khỏi lo lắng.
Vốn dĩ gia đình anh có nghề nuôi dơi để lấy phân bán, dù thu nhập không cao lắm, nhưng cũng đủ để trang trải một số chi phí trong nhà. Trước thông tin dơi lây nhiễm virus Nipah qua người, khiến anh vừa lo cho sức khỏe, vừa lo sẽ không còn người mua phân dơi, ảnh hưởng đến đời sống gia đình.
Theo các nhà khoa học, Dơi là một “ổ chứa” nhiều loại virus truyền nhiễm gây ra các bệnh như Ebola (gây tình trạng sốt xuất huyết do virus Ebola), Nipah (gây bệnh viêm não viêm đường hô hấp), Marburg (một loại bệnh sốt xuất huyết), SARS (hội chứng hô hấp cấp tính nặng) và MERS (hội chứng hô hấp Trung Đông).
Những loài virus mà dơi là một trong những vật chủ trung gian đã gây ra tổng cộng hơn 90 đợt bùng phát, lây nhiễm cho khoảng 44.000 người và giết chết hơn 16.000 người. Tất cả sự xáo trộn môi trường sống, thu hẹp diện tích tự nhiên, suy giảm số lượng đàn dơi đều có thể là khởi phát khiến cho virus đột biến và làm gia tăng nguy cơ truyền lây.
Theo một số ước tính, dơi là vật chủ của 72.000 loại virus. “Dơi và những loài động vật hoang dã khác như tê tê hay cầy đều được biết đến là vật chủ trung gian của rất nhiều mầm bệnh. Với khả năng bay lượn và phân bố rộng, nhiều loài dơi có tập tính di cư giữa những nơi cách xa nhau, khi dơi mang virus, chúng cũng sẽ có khả năng lây lan virus cao hơn rất nhiều so với các loài động vật khác”, GS.TS Vũ Đình Thống (Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam), người đã dành hơn 30 năm nghiên cứu về dơi, lưu ý.
Virus Nipah đang gây dịch tại Ấn Độ có thể lây truyền từ dơi cho người khi tiếp xúc trực tiếp, hoặc qua chất dịch cơ thể của chúng bao gồm máu, nước tiểu hoặc nước bọt. Đường lây thứ hai là tiêu thụ các sản phẩm thực phẩm bị ô nhiễm bởi chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm bệnh như nhựa cây hoặc trái cây bị ô nhiễm bởi nước tiểu hoặc nước bọt của con dơi bị nhiễm bệnh. Cuối cùng, tiếp xúc gần với người bị nhiễm Nipah hoặc chất dịch cơ thể của họ bao gồm các giọt nước mũi hoặc đường hô hấp, nước tiểu hoặc máu.
Vì vậy, việc nuôi dơi lấy phân tiềm ẩn nguy cơ cao lây truyền các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từ virus (như Nipah, virus Corona,…) do dơi là động vật hoang dã, có thể mang nhiều mầm bệnh nguy hiểm, là trung gian truyền bệnh. Người nuôi và thu gom phân dơi cần tuyệt đối tuân thủ các quy tắc an toàn sinh học để bảo vệ sức khỏe. Người thu gom phân dơi mà không có đồ bảo hộ, hoặc ngủ lại nơi nuôi dơi, có nguy cơ nhiễm bệnh rất lớn do tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với phân, nước tiểu, nước bọt của dơi có mang virus.
Các nhà khoa học khuyến cáo những người tham gia thu thập phân dơi cần sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân như mặc quần áo bảo hộ và che chắn kỹ khi thu gom phân dơi, mang khẩu trang, găng tay, ủng… để hạn chế phơi nhiễm với mầm bệnh trong quá trình thu thập phân dơi. Tránh tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với dơi và chất thải của chúng. Rửa tay sạch sẽ và sát khuẩn sau khi tiếp xúc với khu vực nuôi dơi. Không nên ngủ tại khu vực nuôi dơi và hạn chế cho người không phận sự ra vào. Bên cạnh đó, người nuôi nên thường xuyên theo dõi các thông tin y tế về dịch bệnh liên quan đến dơi.
Theo WHO, hiện chưa có vaccine phòng ngừa và thuốc điều trị đặc hiệu chống virus Nipah. Mỗi người có thể phòng ngừa lây truyền virus Nipah bằng cách rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước. Tránh tiếp xúc gần với dơi hoặc lợn bị bệnh, tránh những nơi dơi thường trú ngụ. Không ăn trái cây bị rụng hoặc có dấu hiệu bị động vật cắn; rửa sạch, gọt vỏ trái cây và nấu chín rau, củ trước khi ăn. Tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến. Tránh tiếp xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể của bất kỳ người nào được biết là bị nhiễm Nipah.
Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah. Với người đi từ vùng dịch về, trong vòng 14 ngày nếu có các triệu chứng đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Lúc này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. Người xung quanh hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm, sử dụng đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
Người sử dụng phân dơi để trồng trọt cũng cần mang khẩu trang, găng tay, ủng… để hạn chế phơi nhiễm với mầm bệnh.
Thanh Bình
